Hrvatska književnica, novinarka i kolumnistkinja Vedrana Rudan preminula je u 76. godini, a vijest o njenoj smrti prenijeli su hrvatski i regionalni mediji. Na njenoj zvaničnoj Facebook stranici objavljena je kratka poruka: „Vedrana je otišla na mjesto bez signala.”
Rudan je u maju 2024. godine javno saopštila da boluje od raka žučnih kanala, poznatog kao holangiokarcinom. O dijagnozi, liječenju, strahu i suočavanju sa bolešću govorila je otvoreno i bez uljepšavanja.
Njena smrt ponovo je skrenula pažnju na ovu rijetku, ali ozbiljnu bolest, koja u početnim fazama često ne izaziva jasne simptome. Zbog toga se kod dijela pacijenata otkrije tek kada je već uznapredovala.
Holangiokarcinom je maligni tumor koji nastaje u žučnim kanalima, odnosno tankim kanalima kojima se žuč iz jetre i žučne kese prenosi do tankog crijeva. Žuč ima važnu ulogu u varenju masti.
U zavisnosti od mjesta nastanka, razlikuju se intrahepatični holangiokarcinom, koji se razvija u žučnim kanalima unutar jetre, perihilarni, koji nastaje na mjestu gdje se spajaju žučni kanali iz jetre, i distalni, koji se razvija u donjem dijelu žučnog kanala, bliže tankom crijevu.
Bolest može dugo da napreduje bez prepoznatljivih tegoba. Simptomi se često pojavljuju tek kada tumor počne da ometa ili blokira protok žuči.
Jedan od najvažnijih znakova upozorenja je žutica, odnosno žutilo kože i bjeloočnica. Do nje dolazi kada se zbog blokade žučnih kanala bilirubin nakuplja u krvi.
Ipak, žutica mnogo češće ima druge uzroke, među kojima su kamen u žučnim kanalima, hepatitis i različite bolesti jetre. Uprkos tome, pojavu žutila kože ili očiju ne treba ignorisati i potrebno je obratiti se ljekaru.
Među simptomima koji mogu pratiti rak žučnih kanala su veoma taman urin, svijetla ili sivkasta stolica, masna stolica koja pluta i teško se ispira, uporan svrab kože, bol ili nelagoda u stomaku, naročito ispod desnog rebarnog luka, gubitak apetita, nenamjerno mršavljenje, mučnina, povraćanje, izražen umor, povišena temperatura, drhtavica i opšta slabost.
Ovi simptomi ne znače automatski da osoba ima rak, jer ih mogu izazvati i brojna druga, mnogo češća i izlječiva oboljenja.
Posebno je značajna kombinacija žutice, tamnog urina, svijetle stolice i svraba, jer može ukazivati na blokadu protoka žuči i zahtijeva brzu medicinsku procjenu.
Razlog zbog kojeg se holangiokarcinom može kasno otkriti jeste to što u ranoj fazi često ne izaziva karakteristične tegobe. Kada se pojave, simptomi mogu biti toliko nespecifični da se pripisuju umoru, problemima sa varenjem, žučnom kesom ili drugim češćim stanjima.
Bol ispod desnog rebarnog luka takođe ne mora biti prisutan u početku, već se češće javlja kada tumor poraste i počne da utiče na okolna tkiva. Tegobe zavise i od toga gdje se tumor razvio.
Za osobe koje nemaju simptome ili poznate faktore rizika ne postoji rutinski skrining koji bi pouzdano omogućio otkrivanje ovog tumora u najranijoj fazi.
Pojava žute boje kože ili bjeloočnica zahtijeva brzu ljekarsku procjenu. Pregled je važan i kod neobjašnjivog gubitka kilograma, dugotrajnog bola u stomaku, gubitka apetita ili simptoma koji traju i pogoršavaju se.
Holangiokarcinom je rijetka bolest i navedeni simptomi najčešće nijesu posljedica malignog tumora. Ipak, njihovo ignorisanje može odložiti dijagnostiku bolesti jetre, žučne kese i žučnih puteva koje takođe mogu zahtijevati liječenje.
Vedrana Rudan je o svojoj bolesti govorila direktno i bez skrivanja, kao što je tokom svoje karijere govorila i o brojnim drugim teškim životnim temama. Njena smrt ponovo je skrenula pažnju na bolest koju je teško prepoznati u ranoj fazi i značaj pravovremenog obraćanja ljekaru kada se pojave neuobičajene ili uporne tegobe.
Izvor: eKlinika
Foto: Kurir