Jedna od najčešćih nedoumica građana u vezi sa mogućim ulaskom Crne Gore u Evropsku uniju jeste da li će članstvo automatski dovesti do naglog rasta cijena i skupljeg života.

Iako se često može čuti tvrdnja da će „sve poskupjeti čim Crna Gora uđe u EU“, iskustva drugih država članica i dostupni ekonomski podaci pokazuju da takav scenario nije pravilo. Umjesto trenutnog skoka cijena, u zemljama koje su pristupile Uniji uglavnom je dolazilo do postepenog usklađivanja cijena, plata i životnog standarda sa evropskim prosjekom.

Crna Gora se nalazi u specifičnoj poziciji jer već godinama koristi euro kao sredstvo plaćanja, iako nije članica Evropske unije niti eurozone. Zbog toga ne postoji rizik od efekta koji su imale neke države nakon prelaska sa nacionalne valute na euro.

Prema podacima Monstata i Eurostata za 2024. godinu, ukupni nivo cijena u Crnoj Gori iznosio je oko 63 odsto prosjeka Evropske unije. Međutim, pojedine kategorije već sada dostižu ili premašuju evropski prosjek. Tako su cijene hrane bile na 84 odsto prosjeka EU, odjeće na 95 odsto, dok je obuća bila na 104 odsto evropskog prosjeka.

Sa druge strane, određene usluge i energenti ostaju znatno jeftiniji. Cijene električne energije, gasa i goriva bile su na 46 odsto prosjeka EU, transportne usluge na 72 odsto, a restorani i hoteli na 66 odsto evropskog nivoa.

To znači da eventualni ulazak u Evropsku uniju ne bi izazvao istovremeni rast svih cijena, već bi pojedini sektori postepeno prolazili kroz prilagođavanje evropskim pravilima, standardima i tržišnim uslovima. U nekim oblastima to može dovesti do rasta troškova, dok bi veća konkurencija mogla smanjiti cijene ili povećati izbor proizvoda i usluga.

Kao primjer često se navodi Hrvatska, koja je nakon ulaska u EU nastavila približavanje evropskom životnom standardu zahvaljujući investicijama, pristupu fondovima EU i integraciji u jedinstveno tržište. Istovremeno, rasle su i cijene, ali su paralelno rasli prihodi i zaposlenost.

Prema procjenama Evropske komisije, Crna Gora je dostigla oko 54 odsto prosječnog BDP-a po stanovniku Evropske unije mjerenog paritetom kupovne moći. Međunarodni monetarni fond takođe ocjenjuje da bi članstvo u EU moglo ubrzati približavanje prihoda evropskom prosjeku, pod uslovom da država unaprijedi produktivnost, institucije i konkurentnost privrede.

Ekonomisti upozoravaju da ključni izazov nije samo pitanje cijena, već odnos između rasta troškova života i rasta zarada. Ukoliko plate i produktivnost rastu brže od cijena, životni standard građana može nastaviti da se poboljšava.

Zbog toga se odgovor na pitanje o poskupljenjima ne može svesti na jednostavno „da“ ili „ne“. Ulazak u Evropsku uniju ne znači automatski talas poskupljenja preko noći, već proces postepenog ekonomskog približavanja evropskom tržištu, tokom kojeg će neke cijene rasti, neke stagnirati, a neke čak biti pod pritiskom konkurencije da se smanje.

Za građane će najvažnije biti koliko će Crna Gora uspjeti da iskoristi prednosti članstva kroz nove investicije, razvoj privrede, otvaranje radnih mjesta i povećanje kupovne moći stanovništva.

Izvor: Adria

Foto: Shutterstock