Sjever Crne Gore već decenijama bilježi veliki odliv stanovništva, dok Podgorica i primorski gradovi postaju sve naseljeniji. Podaci predstavljeni na okruglom stolu „Demografski izazovi i problemi Crne Gore u 21. vijeku“, održanom u Crnogorskoj akademiji nauka i umjetnosti, pokazuju razmjere promjena koje su obilježile demografsku sliku države.
Prema podacima predstavljenim na skupu, sjeverni region je od 1961. do 2003. godine izgubio 106.321 stanovnika zbog preseljavanja u druge djelove Crne Gore, prvenstveno Podgoricu i Primorje, ali i odlaska iz države. U istom periodu središnji region dobio je 47.156, a primorski 44.873 stanovnika. Procjenjuje se da je Crnu Goru napustilo 14.400 ljudi.
Dodatni gubitak zabilježen je i u periodu od 2003. do 2023. godine, kada je sjever ostao bez još oko 30.000 stanovnika.
Profesorka Filozofskog fakulteta u Nikšiću Dragica Mijanović ukazala je na neravnomjeran regionalni razvoj, pražnjenje sjevera i sve veću koncentraciju stanovništva u Podgorici i na primorju. Kako je navela, sjever je 1961. godine imao 46,2 odsto ukupnog stanovništva Crne Gore, središnji region 36,5, a primorski 17,3 odsto.
Mijanović je podsjetila da je Budva tada imala svega 40 stanovnika po kvadratnom kilometru, dok su sve ostale opštine bile gušće naseljene. Kao jedan od razloga promjene migracionih pravaca navela je industrijalizaciju nakon šezdesetih godina prošlog vijeka.
„Opština Budva je tada imala 40 stanovnika po kilometru kvadratnom, a svaka opština je bila naseljenija od nje. Bijelo Polje i Berane su bili gušće naseljeni od Budve. Migraciona kretanja uslijedila su nakon šezdesetih godina zbog industrijalizacije. Najveća koncetracija je stanovnika u Podgorici. Od 1961. godine do 2003. godine Pljevlja je napustilo preko 24.000 stanovnika, Bijelo Polje 21.000, a Berane 17.000 stanovnika“, istakla je Mijanović.
Ona je ukazala i na dugogodišnji odlazak stanovništva sa Cetinja, koje je od 1961. do 2023. godine izgubilo više od 11.000 građana, te danas ima oko 15.000 stanovnika.
Govoreći o periodu od 2003. do 2023. godine, Mijanović je navela da je Crnu Goru napustilo oko 23.000 ljudi, među kojima je veliki broj mladih i obrazovanih. Kao ključne razloge izdvojila je neravnomjeran ekonomski razvoj i nedostatak mogućnosti za zapošljavanje.
„Od 2003. do 2023. godine 23.000 stanovnika je napustilo Crnu Goru. Uglavnom su u pitanju mladi i školovani ljudi. Na to je uticao nepravilan ekonomski razvoj, te mogućnost za zaposlenje. Pošto je došlo do demografskog pražnjenja sjevera, u ovom periodu bilo je manje migracija iz te regije, pa je sjever izgubio u tom periodu oko 30.000 stanovnika“, navela je Mijanović.
Prema njenim podacima, od 1961. do 2023. godine iz Pljevalja je otišlo više od 29.000 stanovnika, iz Bijelog Polja 25.000, a iz Berana preko 19.000.
„To je alarmantno. Šavnik, Žabljak i Plužine izgubili su od dva do tri puta više stanovnika nego što ih danas imaju. Nikšić je od 2003. do 2023. godine izgubio oko 6.000 stanovnika“, upozorila je Mijanović.
Istovremeno, primorski region je od 1961. do 2023. godine dobio više od 46.000 stanovnika, dok u Podgorici danas živi oko 60 odsto stanovništva, navela je ona.
Posebno je upozorila na nestajanje pojedinih seoskih naselja i razlike u gustini naseljenosti između regiona.
„Sve će više biti naselja bez stanovnika. Sve opštine na sjeveru gube stanovnike migracijama. Imamo 74 sela bez stanovnika, od kojih je najveći broj na Cetinju. Ako se nastavi ovako, na sjeveru će biti sve više sela bez stanovnika. Gustina naseljenosti na sjeveru je 21 stanovnik na kilometru kvadratnom, a na Primorju 104 stanovnika na kilometru kvadratnom. Jedino u Rožajama nije opala gustina naseljenosti. Budva ima 225 stanovnika po kilometru kvadratnom, a Podgorica 108 stanovnika po kilometru kvadratnom“, upozorila je Mijanović.
Profesorka Branka Manojlović sa Filozofskog fakulteta ukazala je na istovremeni rast ukupnog broja stanovnika i njihovo starenje. Prema podacima koje je predstavila, Crna Gora je od 1961. do 2023. godine porasla sa više od 471.000 na preko 623.000 stanovnika.
„Prosječna starost stanovništva je stalno rasla. I to 1961. godine je bila 27,5 godina, a 2023. godine 39,73 godine. Najnepovoljnija starosna struktura je na sjeveru. Preko 60 godina u toj regiji ima 26,1 odsto stanovnika, a mladog stanovništva je 22,3 odsto“, istakla je Manojlović.
Na demografske izazove osvrnula se i Mileva Brajušković Popović iz Ministarstva socijalnog staranja, brige o porodici i demografije. Ona je kazala da se slični procesi odvijaju i u razvijenim državama, ali je upozorila na pad broja rođenih i povećanje broja umrlih u Crnoj Gori.
„Imamo pad živorođenih do 2025. godine i rast broja umrlih građana. Stopa fertiliteta je ispod nivoa zamjene generacija. Plužine su najstarija opština sa prosječnom starošću stanovnika od 47 godina. Sjeverni region nestaje pred očima, on gubi stanovnike prirodnim putem i mehanički“, upozorila je Brajušković Popović.
Ona je kritikovala i slabu posjećenost okruglog stola, uz ocjenu da su izostale institucije koje bi trebalo da se upoznaju sa predstavljenim podacima i preduzmu mjere za zaustavljanje negativnih trendova.
Ministar socijalnog staranja, brige o porodici i demografije Damir Gutić poručio je da se Crna Gora suočava sa brojnim demografskim problemima, među kojima su negativan prirodni priraštaj i starenje stanovništva.
„Demografska politika mora biti sveobuhvatna“, smatra on.
Akademik Igor Đurović ocijenio je da demografska situacija predstavlja jedno od najvažnijih pitanja za Crnu Goru.
„Situacija je loša u Crnoj Gori. Suočavamo se sa starom populacijom i sve manje djece. Razlozi su mnogostruki. Nadam se da je i Crna Gora spremna da uspori negativne demografske trendove“, očekuje Đurović.
Izvor: Dan
Foto: TO Bijelo Polje